Büyük başarıları incelediğinizde, ilk yola çıkarken konulmuş hedefte aynı özellikleri görürsünüz. İddialı, heyecanlandıran ve insanların bağ kurduğu hedeflerdir. Hedefin formülündeki en önemli unsur, hedefin duygulara dokunan hikaye tarafıdır. Maryland Üniversitesi Psikoloji Profesörü Edwin Locke ileri sürdüğü teoride hedefin performansı artıran ve motive eden iki önemli unsurundan bahseder. Hedef iddialı ve zorlayıcı olmalıdır. İddialı olmayan hedefler performans artışı yaratmıyor. İkinci olarak hedef net tanımlanmış olmalıdır. İddialı ama net tanımlanmamış hedef motivasyon yaratmıyor.
Net ve iyi tanımlanmış hedef kişiyi motive ediyor ve yetkinlikleri ile uyumlu ise kişiyi akışa geçiriyor..
Deloitte ise 2014 ve 2015 yıllarında yayınladığı iki farklı çalışmada hedeflerden bahseder. Net tanımlanmış ve yazılı hale getirilmiş, serbest bir şekilde paylaşılan hedeflerden daha motive edici ve performansı artırıcı bir unsur olmadığını belirtir. Doğru hedefleme çalışan bağlılığını artıran bir unsur olarak tanımlanır.
Performansı ve motivasyonu artıran bir hedef nasıl yazılır?
Aswath Damodaran’ın Narrative and Numbers, “The value of stories in business” kitabında etkili bir şekilde anlattığı gibi eğer bir hedef tanımlayacaksanız bir hikayeniz ve hikayenizi tanımlayan, netleştiren sayılarınız olmalı.
İşin ilham veren, motive eden, anlam yüklenmiş, bağ kurulacak, uğruna çalışılacak boyutudur. Şirketin vizyon ve misyonu ile uyumlu, ya da bireysel hayattaki sizi siz yapan ilke ve değerlerle uyumlu, ama belli bir zamanı kapsayan daha ulaşılabilir olan hikayesel tanımıdır. Bireysel hayatta kolay görünür ama aslında bireysel hayatta da iş hayatında da doğru hedefi tanımlamak en zorudur. Çünkü ihtiyacınız olan motivasyonu yaratacak, yeni hedefler belirmenizi ve bu hedeflere sadık kalmanızı sağlayacak enerjiyi körükleyecek güçte olmazsa rota şaşar. Örneğin; “10 Kilo vermek” motive etmezken, “Fit görünmek” motive eden bir hedeftir.
Sayılar işin içine girince hayal edilen sahneler daha belirginleşir. Kelime ve sayı tanımlarımızın iki önemli boyutudur ve birbirlerinden ayrılırlarsa denge yine bozulur. Gitmek istediğiniz yerin rotası bir anda yine kayabilir. Bu yüzden rotayı en iyi belirleyen hayalinizin ayaklarını yere bastıran, resminizi netleştiren sayısal boyutları eklemek gerekir. Örneğin “Fit Görünmek” için “Günlük en fazla 2000 Kalori almak ve en az 30 dakika egzersiz yapmak” gibi.
Doğru tepe hedefleri yazmak demek, doğru odaklanmayı sağlamak demektir. Yani var gücümüzle en önemli sermayemiz olan zaman ve enerjiyi doğru yöne odaklamak kritik derecede önemlidir. Şirketiniz veya kendiniz için hayal ettiğiniz gelecek neye benziyor? Bunu kelimelerle resmetmek. Her bir paydaşınız bu resimde nasıl görünüyor? Neye hizmet etmişler ve kendileri için olumlu neler değişmiş? Bir kez daha birlikte ilerlemek için hangi güven hesaplarına neleri yatırmışlar? …ve sihirli soru “Bunları nasıl başarmışsınız? Hedefin formülünün ikinci bileşeni budur;
“(Hikaye + sayı) / Stratejiler = Hedefler”
Formül tamam. Peki başka nelere dikkat etmek gerek;
SMART
Güçlü bir hedef için, hedefin başlangıç noktasının da ayrıntılı ve aynı kurallar ile tanımlanması önemli. Yani hikaye ve sayı mevcut durum için de tanımlanmalı. Bu da elinizde bolca geçmişi anlatan hikaye ve olduğunuz noktayı gösteren data olmalı anlamına geliyor. Uzun yıllardır sayı ve hikayeyi doğru birleştirmek için kullanılan SMART modeli hala geçerliliğini koruyor. Resimde sizin için kolayca sorularla doğru SMART tanımları yapabileceğiniz bir kılavuz tablo hazırladık.
Kapsamlı analiz edilmiş
Hikaye ve sayıyı doğru tanımlamak, strateji ile ilham veren, motive eden ve yön gösteren bir hedef için içinde olduğunuz durumu iyi analiz etmek gerekir. Yine kelimelere ve sayılara ihtiyaç duyarsınız. Bu sefer geçmişe bakarak!
İş için de bu durum aynı. İş hedeflerimizi belirlerken doğru hedefleme için önemli ihtiyaç, güvenilir kaynaklardan elde edilmiş pazar, rekabet, ekonomi, müşteri, çalışan vb. araştırmalar ve bunların objektif analizlerine sahip olmaktır. Vizyon ve misyon ise adresi tanımlarken hedeflere nasıl gideceğinize kılavuzluk ediyorlar. Bu süreçte en önemli rol yine liderlik. Hangi vizyonun doğru adres olduğu ve hangi yolun en hızlı, karlı, verimli … yol olduğuna lider karar veriyor.
“İş ortamında her bir çalışan aynı zamanda bir liderdir. Kendi olduğu yeri doğru analiz etme, gideceği yeri doğru belirleme ve nasıl gidecek kararını vermek ile sorumludur”
Senkron, odaklı ve çevik
Liderler olarak kendi hikayemizi ve kendi sayılarımızı belirlememiz gerekiyor. Bir zamanlar adres ufukta görünür ve 1 yıllık yol haritalarını kolaylıkla belirlerdik. Şirket hedeflerinde ayrıntılı planlar 2-3 yıla kadar çıkardı. Ama artık bir ay öncesini planlayabilmek büyük şans. Peki adresi tanımlayıp, yolu sürekli değiştirerek çalışmak, hele ki bunu çok büyük ekiplerle çevik bir şekilde yapabilmek mümkün mü?
Evet mümkün.
- Tepe hedefi doğru belirle,
- Belirsizliğin büyüklüğüne göre adımlarını (hedeflerini) 1-3 aylık kısa dilimlerde tekrar, tekrar tanımla.
- Deneyerek, simüle ederek doğru yolda mısın test et, ölç.
- Doğru yolda isen devam et ve yeniden, yeniden adımlarını (hedeflerini) tanımla…
OGSM, OKR gibi sistemlerle ile bunu alışkanlık haline getiren başarılı çok şirketler olduğunu biliyoruz. V2MOM, BSC, OGSM (Objectives + Goals + Strategies + Measures) vb. sistemler ile uzun soluklu tepe hedefleri tek sayfada tanımla. OKR (Objectives and Key Results) ile tepe hedefleri tüm çalışanlara 3’er aylık dönemlerde yay… Üstelik bu modeller sadece şirketler için değil, bireyler tarafından da etkin bir şekilde kullanılabiliyor.
Zorlayıcı ama ulaşılabilir
Bir diğer konu ise zorlayıcı ama ulaşılabilir olması. Bireysel olarak uzun soluklu, çok emek vermeniz gereken bir hedefiniz var diyelim. Bu ingilizce öğrenmek veya yeni bir alışkanlık elde etmek olabilir. Hedefinizin sizi motive edebilmesi için zor ama ulaşılabilir olması gerekir. Yani bir yıllık bir plan hazırlayıp, 10 kilo vereceğim diye yola çıkmak mı, yada bu ay beslenme şeklimi değiştirip spor yaparak 2 kilo vereceğim mi daha motive edici ve ulaşılabilir? Birinci hedefte bir miktar gözünüz korkuyor ve motivasyon düşüyor. İkinci hedef daha kolay ve her ay hedefe ulaştıkça daha motive olacağınız kesin. Popüler ikinci bir örnek daha vermek gerekirse; İngilizceyi öğrenmeye yeni başlayan bir kişinin bir yıl sonra ingilizce sunum yapacağım diye yola çıkması mı, ya da bir ay içinde ingilizcede zamanları karıştırmadan anlamak ve kullanmak mı daha sürdürülebilir? İkincide bir aylık hedefe kilitlenmeniz ve başarınca yeni bir hedef belirleyerek ilerlemeniz daha yüksek olasılıkta.
Dinamik
Son olarak, ilerlemeleri anlık takip eden, riskleri gösteren, özdeğerlendirmeye, geçmişten öğrenmeye olanak sağlayan bir sistem gerekli. Hedefin formülünü bilmek, ilham veren, yön gösteren hedefler belirlemek ne kadar zorsa, diğerlerini hedefe odaklamak ve hedefe bağlılıklarını sağlamak 4 kat daha zor!
Bunu başarabilmek için en büyük yardımcın Myliba.